Terwijl de meeste feestvierders hun roes uitslapen na een avond stappen, blijven de sporen van hun gedrag soms pijnlijk zichtbaar in het Nederlandse openbaar vervoer. Buschauffeurs, tramconducteurs en reizigers signaleren het steeds vaker: uitgaanspubliek dat zich misdraagt alsof ze geen grenzen meer kennen. Van wildplassen tot kotsen in de coupé en roken in afgesloten voertuigen het lijkt alsof sommige jongeren de trein of bus beschouwen als een uitloop van de kroeg.
Gedragswetenschappers wijzen op een gebrek aan groepsnormen in de late uurtjes. “Alcohol, vermoeidheid en groepsdruk zorgen ervoor dat grenzen vervagen,” legt gedragspsycholoog Merel van Dijk uit. “Zodra jongeren zich onbespied voelen bijvoorbeeld in een lege trein vallen normale sociale remmen weg.” Wat begint als baldadigheid eindigt soms in ronduit respectloos gedrag. Niet alleen wordt het OV bevuild, ook wordt personeel regelmatig uitgescholden of geïntimideerd wanneer ze passagiers aanspreken op hun gedrag.
De schade is niet alleen sociaal, maar ook financieel. Volgens schattingen kost het extra schoonmaken van openbaar vervoer na het weekend tonnen per jaar. Vervoerders zetten daarom vaker extra toezichthouders in en werken met bodycams om incidenten vast te leggen. In Rotterdam experimenteert de RET met nachtelijke ‘stiltecoupés’ waar extra toezicht wordt gehouden. In Utrecht overweegt men zelfs preventief fouilleren in de buurt van stations tijdens uitgaansavonden.
Toch wringt het: moeten we als maatschappij tolereren dat onze gedeelde ruimte na het uitgaan verandert in een smerige, onveilige omgeving? Hoewel handhaving een rol speelt, benadrukken experts dat bewustwording net zo belangrijk is. “We moeten jongeren leren dat openbaar vervoer een gedeelde ruimte is, geen privé-feestzaal,” zegt Van Dijk. “Een simpele boodschap: wat je thuis niet op de vloer doet, doe je ook niet in de bus.”